Köpeklerde patella çıkığı (patella luksasyonu), diz kapağının normal anatomik pozisyonundan çıkarak femur (uyluk kemiği) üzerindeki oluğun dışına kaymasıyla oluşan ortopedik bir problemdir. Bu durum köpeklerde topallama, ağrı ve hareket kısıtlılığına yol açabilir. Patella çıkığı özellikle küçük ırk köpeklerde yaygın olarak görülür ve çoğu zaman genetik yatkınlıkla ilişkilidir.
Köpeklerin diz ekleminde, femur üzerinde patellanın hareket ettiği özel bir oluk (trochlea) bulunur. Normal şartlarda patella, dizin bükülmesi ve açılması sırasında bu oluk içerisinde yukarı ve aşağı doğru düzgün bir şekilde hareket eder. Patella çıkığı durumunda ise diz kapağı bu oluğun dışına kayarak normal hareket mekanizmasını bozar.
Patella çıkığı doğuştan (konjenital) olabileceği gibi sonradan da gelişebilir. Özellikle bazı küçük ırklarda genetik faktörlere bağlı olarak daha sık görülmektedir.
Köpeklerde Patella Çıkığı Nedenleri
Köpeklerde patella çıkığı nedenleri genetik ve çevresel faktörler olarak iki grupta incelenebilir. Vakaların büyük bir kısmı genetik altyapıya sahiptir ve özellikle küçük ırklarda yaygındır. Büyük ırklarda ise daha nadir görülür.
Sonradan oluşabilen patella çıkığına yol açabilecek durumlar şunlardır:
- Travmaya bağlı nedenler (yüksekten düşme, trafik kazası, sert bir yüzeye çarpma)
- Aşırı kilo alımı (eklemlere binen yükü artırır)
- Yanlış veya ani hareketler
- Kontrolsüz zıplama
- Çok sık ve zorlayıcı merdiven çıkma
Yoğun egzersiz, doğuştan patella çıkığının doğrudan nedeni değildir; ancak mevcut bir patella çıkığının belirtilerini artırabilir veya travmaya bağlı olarak sekonder (sonradan gelişen) patella çıkıklarına zemin hazırlayabilir.
Küçük ırklarda patella çıkığı çoğunlukla diz kapağının iç tarafa (medial) kayması şeklinde görülür. Büyük ırklarda ise daha sık olarak dış tarafa (lateral) kayma izlenmekle birlikte, içe doğru kayma da görülebilir.
Köpeklerde Patella Çıkığı Belirtileri
Patella çıkığı olan köpeklerde görülen belirtiler, çıkığın derecesine ve sürekliliğine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Yürüyüş sırasında aralıklı topallama
- Sıçrayarak veya sekerek yürüme
- Bacağını zaman zaman havada tutma (askıya alma)
- Kalıcı topallık veya aksama
- Anormal duruş veya postür bozukluğu
- Hareket etmekte isteksizlik
- Diz bölgesinde ağrı ve diz yalama
- Merdiven çıkarken zorlanma
- Diz ekleminde kilitlenme hissi
- Şişlik ve hassasiyet
- Eklemden ses gelmesi
Bu belirtilerden bir veya birkaçının fark edilmesi durumunda mutlaka veteriner hekime başvurulmalıdır.
Köpeklerde Patella Çıkığına Ne İyi Gelir?
Patella çıkığı tedavisinde öncelikle hastalığın derecesi belirlenmelidir. Tedavi planı veteriner hekim tarafından bu değerlendirmeye göre oluşturulur. Hafif vakalarda kilo kontrolü büyük önem taşır. Fazla kilo, diz eklemine binen yükü artırarak ağrıyı ve çıkığın şiddetini artırabilir.
Veteriner hekimin önerdiği diyet programına uyulması, eklem üzerindeki baskının azalmasına ve köpeğin daha rahat hareket etmesine yardımcı olur.
Köpeklerde Patella Çıkığı Tedavisi
Patella çıkığı tedavisinde medikal, fizik tedavi ve cerrahi yöntemler uygulanabilir. Tedavi şekli hastalığın derecesine, köpeğin yaşı ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.
İlaçla Tedavi ve Destekleyici Uygulamalar
Patella çıkığı köpeklerde ağrı ve eklem iltihabına yol açabilir. Bu nedenle veteriner hekim tarafından ağrı kesici ve anti-inflamatuar ilaçlar reçete edilebilir. Ayrıca eklem sağlığını destekleyen takviyeler de tedaviye eklenebilir.
Egzersiz ve Fizik Tedavi Yöntemleri
Patella çıkığı olan köpeklerde kontrollü ve düşük etkili egzersizler önerilir. Özellikle yüzme gibi eklemlere yük bindirmeyen aktiviteler faydalıdır. Kaygan zeminlerden kaçınılmalı ve ani hareketler sınırlandırılmalıdır.
Patella Çıkığı Ameliyatı
Genellikle 2., 3. ve 4. derece patella çıkıklarında cerrahi tedavi tercih edilir. Cerrahi müdahale ile patellanın doğru anatomik pozisyona yerleştirilmesi ve tekrar çıkmasının önlenmesi amaçlanır. Ameliyat sonrası dönemde düzenli veteriner kontrolleri ve fizik tedavi süreci büyük önem taşır.